نگاهی به تفاوت خیال و تخیّل در فتوحات مکیة ابن‌عربی

نفیسه اهل سرمدی؛ نصرت الله حکمت

دوره 9، شماره 33 ، فروردین 1392، ، صفحه 7-22

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2013.5857

چکیده
  یکی از شاخه‌های مهم در مسائل فلسفی، مباحث انسان‌شناسی است که در آن‌ بحث از قوای ادراکی ظاهری و باطنی آدمی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. «خیال» و «متخیله» نام دو قوۀ ادراکی باطنی در انسان هستند. جمهور حکماء، خیال را به‌عنوان خزانۀ حسّ مشترک، پذیرنده و منفعل و متخیّله را از آن‌جهت که به ترکیب و تفصیل صور می‌پردازد، فعّال ...  بیشتر

بررسی تأثیر انتقادات ارسطو از جهان‌شناسی هراکلیتوس بر انتقاد از مواضع افلاطون و سوفیست‌ها

سعید درویشی؛ غلامرضا ذکیانی

دوره 10، شماره 37 ، فروردین 1393، ، صفحه 7-24

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2014.6141

چکیده
  چکیده "ارسطو" یکی از مهم‌ترین منابع برای مطالعة پیش از افلاطونیان است و "هراکلیتوس" در بین پیش از افلاطونیان، بیش از بقیه موردتوجه ارسطو است. این توجه بیشتر از آن‌جهت است که به‌تصریح "افلاطون"، هراکلیتوس به‌لحاظ فکری پدرخواندة سوفیست‌ها بود و به‌تصریح "ارسطو"، وی پدرخواندة فکری خود افلاطون نیز به‌شمار می‌رفت. از این‌رو، ارسطو ...  بیشتر

رابطه‌ی حق و تکلیف در نظام سیاسی از دیدگاه کانت

منوچهر صانعی

دوره 1، شماره 2 ، تیر 1384، ، صفحه 7-21

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2005.6658

چکیده
  در فلسفه کانت حق و تکلیف از مفاهمی متضایفند، یعنی دیگران حقوقی بر ما دارند و ما باید حقوق آنها را ادا کنیم و ادای حقوق دیگران تکلیف ماست. ما نیز حقوقی بر دیگران داریم که آنها باید آن را ادا کنند. تکلیف عملی است که انسان ملزم به ادای آن است. الزام عبارت است از وابستگی اراده‌ی کسی که مطلقاً خیر نیست، به اصل استقلال یا خودبسندگی: در حالی‌که ...  بیشتر

معرفت شناسی ژنتیک (تکوینی) در دیدگاه پیاژه

خسرو باقری

دوره 2، شماره 5 ، فروردین 1385، ، صفحه 7-22

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2006.6668

چکیده
  معرفت شناسی ژنتیک (تکوینی) پیاژه، دست کم تحت تأثیر چهار منبع بوده است: فلسفه کانت، ساخت گرایی ریاضی بورباکی، زیست شناسی، و سیبرنتیک. تأثیر کانت را می‌توان در توسل پیاژه به سوژه معرفتی و طرح‌واره‌های ذهنی پیشینی آن که داده‌های حسی را سازمان می‌دهند ملاحظه نمود. تأثیر ساخت گرایی ریاضی، به نحوی پیاژه را به نادیده گرفتن سوژه فردی و تأکید ...  بیشتر

سیاست و حکومت در منظومه فکری صدرالمتأهین

طوبی کرمانی

دوره 2، شماره 6 ، تیر 1385، ، صفحه 7-24

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2006.6671

چکیده
  برغم وجود مطالب و نظرات وسیع و روشن در نزد حکیمان اسلامی در خصوص سیاست و حکومت و فلسفه سیاسی، از سوی برخی نویسندگان اظهار شده است که در تفکر اسلامی، به‌خصوص مسلک صدرائی، سیاست و فلسفه سیاسی جایگاهی ندارد. آنها معتقدند از آنجا که در اندیشه اسلامی – بخصوص تفکر و فلسفه آمیخته به عرفان صدرائی – دنیا مورد مذمت و نکوهش قرار گرفته، از ...  بیشتر

بررسی تطبیقی عاملیت آدمی در نظریه‌ای اسلامی در باب عمل و نظریه انتقادی هابرماس

خسرو باقری؛ زهره خسروی

دوره 2، شماره 7 ، مهر 1385، ، صفحه 7-22

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2006.6674

چکیده
  در مقاله حاضر، نظر بر آن است که انسان در دیدگاه اسلامع به‌طور اساسی بر حسب مفهوم عاملیت، قابل صورت بندی است. عمل و عاملیت آدمی در این دیدگاه، مبتنی بر سه پایه اصلی است که از آنها به ‌عنوان مبانی شناختی، گرایشی و ارادی سخن می‌رود. دیدگاه عاملیت با این توضیح، به منزله سخت هسته‌ای است که باید در هر گونه نظریه پردازی روان شناختی، جامعه ...  بیشتر

کلیات نزد لاک و بارکلی

سید محمد حکاک؛ زهرا اسماعیلی

دوره 11، شماره 44 ، دی 1394، ، صفحه 7-22

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2016.6728

چکیده
  کلیات در طول تاریخ فلسفه یکی از مهم­ترین و بحث‌برانگیزترین مسایل بوده است. برخی تا اندازه‌ای به آن اهمیت داده‌ و که آن را وجه تمایز انسان از حیوان دانسته‌ اند و برخی دیگر آن را در حد یک نام تنزل داده‌اند. اهمیت این موضوع در ادوار مختلف تاریخ فلسفه متفاوت بوده، اما در دورۀ قرون وسطی بسیار بیش از سایر دوره‌ها به این موضوع اهمیت داده ...  بیشتر

آیا پایه‌های اخلاق عقلانی‌ اند؟ نقدی بر نگرش گنسلر در باب عقلانیّت اخلاقی

مینو حجت

دوره 12، شماره 46 ، تیر 1395، ، صفحه 7-20

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2016.6746

چکیده
  در قلمروی اخلاق، از طرفی مناقشات فراوانی در جریان است، و از طرفی، رسیدن به اجماع نهایت اهمیّت را دارد. هری جی. گنسلر سعی می­کند با الگوبرداری از منطق صوری، اصولی صوری­ را در اخلاق بازشناسد و طرحی را برای عقلانیّت اخلاقی پی افکند تا اخلاق را بر عقلانیّت مبتنی سازد و راهی به سوی این اجماع باز کند. به نظر می­رسد که این تلاش، در عین ...  بیشتر

راهکاری در حل منازعة «لیوتار و هابرماس» در مورد «زبان و اجماع عمومی»

هادی آجیلی؛ محسن سلگی

دوره 12، شماره 47 ، مهر 1395، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2016.7291

چکیده
  ژان فرانسوا لیوتار، متأثر از لودویگ ویتگنشتاین و نظریة بازی‌های زبانی قائل به اصالت «تکثر و تفاوت» می‌شود. اما یورگن هابرماس به دنبال «اجماع عمومی» و سیطرة کلیتی اندام‌و‌ار بر جامعه است؛ هدفی که از نگاه ساختارگرایانة سوسوری به زبان توشه‌گیری می‌کند. این مقاله کوشیده است تا با نقد نگاه رادیکال لیوتار و نیز تفسیر وی از ...  بیشتر

هستی‌شناسی موسیقی و اثر ادبی از دیدگاه رومن اینگاردن

محمدرضا ابوالقاسمی

دوره 12، شماره 48 ، دی 1395، ، صفحه 7-22

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2017.7505

چکیده
  رومن اینگاردن بنیان­گذار هستی‌شناسی هنر است. او با رویکردی پدیدارشناختی و تحت­تأثیر آموزه‌های فلسفی هوسرل کوشید نشان دهد که اثر هنری و ابژۀ زیباشناختی دو موجودیت متفاوتند. اثر هنری شی­ای مانند سایر اشیای واقعی است، درحالی‌که ابژۀ زیباشناختی ماهیتی قصدی دارد و با کنش‌های آگاهی و در ذهن مخاطب قوام می‌یابد. آثار موسیقی کلاسیک ...  بیشتر

استدلالی نو برای موجودیت وجود در فلسفة صدرا

داوود حسینی

دوره 13، شماره 50 ، تیر 1396، ، صفحه 7-22

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2017.7705

چکیده
  این مقاله به دنبال دو هدف است: نخست برقراری ارتباطی میان معنای «موجود» و موجودیت وجود؛ و دوم تنظیم استدلالی نو در دفاع از موجودیت وجود. استدلال خواهد شد که بنا بر فرض‌های معقولی که مورد قبول صدرا نیز هستند، میان ادعای اشتقاق معنایی «موجود» و موجودیت وجود رابطة نزدیکی وجود دارد. برای این کار ابتدا از این تز دفاع خواهد شد که ...  بیشتر

پارفیت و چالش بی‌طرفی در نظریة اخلاقی کانت

علیرضا آرام

دوره 13، شماره 51 ، مهر 1396، ، صفحه 7-24

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2017.8063

چکیده
  در این مقاله ابتدا به توصیف و تحلیل مباحثات درک پارفیت در باب موضوع بی‌طرفی از منظر کانت می‌پردازیم. در ادامه ضمن بررسی انتقادی ساختار و پیامدهای سخن پارفیت، میزان استحکام آراء او را بررسی می­کنیم. در فراز پایانی این متن نیز راه حل پیشنهادی خود را به عنوان بدیل تلاش‌های صورت گرفته در این موضوع، تشریح می‌نماییم. به زعم ما نتیجه‌ای ...  بیشتر

بررسی تاثیر آراء رواقیان بر مکتب اشراقی سهروردی

سعید انواری؛ حامده راستایی جهرمی

دوره 13، شماره 52 ، دی 1396، ، صفحه 7-32

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2018.8400

چکیده
  میرداماد و شاگردانش همچون ملاصدرا و میرسیداحمد علوی، سهروردی را پیرو رواقیان دانسته‌اند. در این مقاله این ادعا مورد ارزیابی قرارگرفته است. از آنجا که از رواقیان مطالب اندک و پراکنده‌ای در آثار اسلامی نقل شده ، با جستجو در این منابع تمامی مطالب نقل شده و منسوب به رواقیان با نظریات سهروردی مقایسه و حدود چهل مورد مشابهت میان آراء ایشان ...  بیشتر

آزادی اگزیستانسیال و آزادی استعلایی در اندیشۀ هایدگر

زکیه آزادانی؛ سید محمدرضا بهشتی

دوره 14، شماره 53 ، فروردین 1397، ، صفحه 7-24

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2018.8663

چکیده
  این مقاله می‏کوشد ایدۀ آزادی در اندیشۀ هایدگر را در سه مقطع فکری او و بر اساس سه مفهوم انسان، جهان و هستی مورد بررسی قرار دهد. اگر مسئلۀ آزادی در هستی و زمان، حول محور دازاین جریان دارد و به بازگشت دازاین به ذات خودش به‏مثابه امکان محض برای کسب آزادی‏اش می‏پردازد، نوشته‏های بین سال‏های 1928 تا 1931، مفهوم آزادی استعلایی را در ...  بیشتر

استعاره و فلسفه نزد دریدا و ریکور

مهدی پارسا خانقاه

دوره 13، شماره 49 ، فروردین 1396، ، صفحه 7-22

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2017.8941

چکیده
  دریدا در «اسطوره‌شناسی سفید» به نقش استعاره در متون فلسفی و اینکه فلسفه چطور به استعاره پرداخته توجه کرده است. از نظر وی وقتی فیلسوفان استعاره را تعریف می‌کنند، آن را به استعارۀ اسمی فرومی‌کاهند، و این نشان می‌دهد که آن­ها تلاش کرده‌اند تا استعاره را تابع مفهوم سازند؛ اما دریدا تقابل مفهوم به عنوان عنصر فلسفه و استعاره به ...  بیشتر

شک‌گرایی وجهی ون اینواگن و گسترۀ معرفت وجهی

مسعود ضیا علی نسب پور

دوره 14، شماره 54 ، تیر 1397، ، صفحه 7-34

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2018.9162

چکیده
  یک ایدۀ بسیار معروف در معرفت‌شناسی امکان این است که تخیل‌پذیری یک گزاره، راهنمای خوبی برای امکان آن است. یبلو (1993) مدلی برای توجیه باورهای وجهی ارائه کرده است که بنابر آن تخیل­پذیری یک گزاره، شاهدی بر امکان آن است. ون اینواگن (1998) بر این باور است که هر کسی که مدل یبلو را بپذیرد باید موضع او، شک گراییِ وجهی را بپذیرد. ون اینواگن برای ...  بیشتر

نگرشی به مبانی دینی و اخلاقی مفهوم «حق» در دیدگاه کانت و علامه جعفری

محمد رعایت جهرمی

دوره 14، شماره 55 ، مهر 1397، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2018.9360

چکیده
  علامه جعفری با اشاره به اصول بنیادین و جهانی حقوق بشر، بر آن است که ادیان الهی و در رأس آن، اسلام، نقطة اوج حقوق انسانی هستند. جامعیت اسلام در تبیین حقوق و تکالیف از نوع نگاه آن به انسان به عنوان «انسان کلّی» در قالب «چهرة جهانی» مشهود است. ایشان با اشاره به ریشه‌های فطری و طبیعی مبانی اصلی و پنجگانة حقوق جهانی بشر، بر این ...  بیشتر

تسویر محمول نزد منطق‌دانان مسلمان در تقابل با دیدگاه هامیلتون

سید محمد علی حجتی

دوره 14، شماره 56 ، دی 1397، ، صفحه 7-25

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2019.19201.1336

چکیده
  از نظر منطقدانان مسلمان، سور در منطق حملی کمیت افراد موضوع را نشان می دهد؛ لذا بر سر موضوع می آید. در این صورت اگر بر سر محمول ظاهر شود نوعی انحراف در گزاره ایجاد می­شود؛ چنین گزاره ای «قضیه منحرفه» نامیده می شود. در منطق جدید، در مقابل، ویژگی اصلی یک محمول کلی و غیر اشباع بودن آن است؛ و از آنجایی که محمول دارای متغیر آزاد(= شناسه) ...  بیشتر

گذار از خلیج ناپیمودنی میان قلمرو طبیعت و قلمرو اخلاق؛ معنا و نحوه‌ی تحقق آن در زیباشناسی کانت

علی اکبر احمدی افرمجانی؛ عبدالله سالاروند

دوره 15، شماره 59 ، مهر 1398، ، صفحه 7-31

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2019.40440.1700

چکیده
  کانت در نقد اول اصول متافیزیک طبیعت را و در نقد دوم اصول متافیزیک اخلاق را ترسیم کرد. چون این دو نوع اصول از هم متمایز بودند میان طبیعت و اخلاق گسستی پدید آمد که کانت از آن به خلیج یا مغاک تعبیر کرد و تأکید ورزید که ناپیمودنی است؛ یعنی اگر فقط نقدهای اول و دوم را لحاظ کنیم باید به ثنویت یا دوپارگیِ مطلقِ سوبژکتیویته گردن بنهیم. اما در ...  بیشتر

تفسیر از آن خویش کنندۀ اخلاق نیکوماخوس به مثابۀ راهبر پدیدارشناسی هرمنوتیک هایدگر جوان

سید جمال سامع؛ محمد جواد صافیان

دوره 15، شماره 57 ، فروردین 1398، ، صفحه 7-31

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2019.30251.1523

چکیده
  ارسطو از فلاسفه تأثیرگذار بر روی تفکر هایدگر جوان است. هدف مقاله حاضر روشن کردن بخشی از این تأثیرگذاری است. هایدگر در خلال سال‌های ۱۹۲۲-1926 عمیقا به فلسفه ارسطو می‌اندیشد. اخلاق نیکوماخوس اثری از ارسطو است که بیش از سایر آثار، مورد توجه هایدگر قرار گرفته است. برای درک مواجهه هایدگر در این سالها با تفکر ارسطو بر روی سه اثر مهم این دوره ...  بیشتر

مؤلفه‌های فلسفۀ ‌فرهنگ در رویکرد کثرت‌گرای ابن‌خلدون

وحید احمدی؛ احمدعلی حیدری

دوره 15، شماره 60 ، دی 1398، ، صفحه 7-37

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2019.43105.1733

چکیده
  هدف این مقاله، مقایسۀ آراء ابن‌خلدون در مقدمه با مباحث مطرح شده در حوزۀ فلسفه فرهنگ در دوران مدرن است. با نگاهی به کتاب مقدمۀ ابن‌خلدون از این منظر، متوجه خواهیم شد که ابن‌خلدون در مقدمه، از رهگذر بحث دربارۀ مفاهیمی چون عصبیت، پادشاهی و تأثیر آب و هوا بر عمران و ... برخی از مهم‌ترین مؤلفه‌های فلسفۀ فرهنگ را مطرح می‌کند و نشان می‌دهد ...  بیشتر

بررسی کثرت گرایی منطقی با تکیه بر آراء بیل و رستال

سید علی کلانتری؛ امیر احسان کرباسی زاده

دوره 15، شماره 58 ، تیر 1398، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2019.33408.1582

چکیده
  در این مقاله با تکیه بر آراء بیل و رستال به بررسی نظریۀ کثرت‌گرایی در منطق خواهیم پرداخت. در ابتدا نظریات انحصارگراییِ منطقی، نسبی‌گرایی منطقی، انواع مختلف کثرت‌گراییِ منطقی و همچنین تفاوتِ کثرت‌گرایی بیل و رستال را نسبت به دیگر نظریاتِ کثرت‌گرایانۀ منطقی تشریح خواهیم کرد. توضیح خواهیم داد که بیل و رستال معتقد به نوعی کثرت‌گرایی ...  بیشتر

خردِ اروسی و ناخودآگاه فردی، راهی برای خروج از بن‌بستِ عقلِ تک‌ساحتی

علی اکبر احمدی افرمجانی؛ سهیلا منصوریان

دوره 16، شماره 64 ، دی 1399، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2020.49816.1812

چکیده
  هربرت مارکوزه فیلسوف فرانکفورتی و عضو موسسه مطالعات تحقیقات اجتماعی، تلاش کرده است تا مفهوم عقل از منظر هگل را با تعریف جدیدی ارائه دهد. او در نگاه متفاوت خود با اضافه کردن روانکاوی درصدد است تا نشان دهد که مقولة شناخت و خودآگاهی بدون پرداختن به بخش­های پنهان ذهن میسر نمی­شود. او با مدد از روانکاوی فرویدی به این مسئله می­پردازد ...  بیشتر

تحلیل تفسیرکریپکی از «عدم‌تعین معنا» در فلسفۀ دوم ویتگنشتاین با تکیه بر گرامرِ مفهوم «شکاکیت»

مژگان خلیلی؛ علی اکبر احمدی افرمجانی

دوره 16، شماره 61 ، فروردین 1399، ، صفحه 7-39

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2021.45040.1749

چکیده
  تفسیر کریپکی از پژوهش‌های ویتگنشتاین، در دو بخشِ: «پاردوکس‌شکاکانه» و «راه‌حل زبان‌خصوصی» می‌گوید؛ محور پژوهش‏ها را، یک «تناقضِ شکاکانۀ‌ معناشناختی» گره‌خورده با «پیروی از قواعد» می‌سازد و باید سایر مسائل مهم‌اش را هم در همین راستا تفسیر کرد. مسئلۀ این پژوهش، تحلیل ناواقع‌گرایانه‌ بودنِ تفسیرِ کریپکی ...  بیشتر

پدیدارشناسی و «ممنوعیت انسان‌شناختی» مسئله‌ی امکان یک انسان‌شناسی پدیدارشناختی

احسان کریمی ترشیزی؛ احمد علی حیدری

دوره 16، شماره 62 ، تیر 1399، ، صفحه 7-33

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2021.49168.1804

چکیده
  گرایش به یک انسان‌شناسی فلسفی در اوایل قرن بیستم، وجه غالب در فضای فکر آلمانی بوده، و تأثیر آن چندان عمیق و گسترده بوده که پدیدارشناسی، از همان آغاز لازم دانسته است که موضع خود را در برابر آن روشن کند. این موضع‌گیری اولیه تا حد زیادی به صورت یک تعارض ذاتی نمود کرده، تا آنجا که بلومنبرگ از آن به «ممنوعیت انسان‌شناختی» در پدیدارشناسی ...  بیشتر