1. افلاطون، طلایه‌دار بحث حسن و قبح عقلی (نگاهی به محاوره ائوثوفرون)

حسن فتحی

دوره 1، شماره 4 ، زمستان 1384، ، صفحه 5-15

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2006.6665

چکیده
  مسئله عقلی یا شرعی بودن حسن و قبح یکی از مسائل مهم و کثیرالبحث در کلام اسلامی است. طرح اولیه‌ این مسئله را نه در میان مسلمانان بلکه در بین یونانیان باید جستجو کرد. مقاله‌ی حاضر عهده‌دار نشان دادن این نکه است که افلاطون به دنبال زمینه‌ی مساعدی که سوفسطاییان فراهم آورده بودند، این مسئله را در محاوره‌ی ائوثوفرون به صورتی روشن مطرح کرده ...  بیشتر

2. تحلیل دیدگاه غزالی درباره ی تقابل میان منطق و امامت

غلامرضا ذکیانی

دوره 1، شماره 3 ، پاییز 1384، ، صفحه 5-19

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2005.6694

چکیده
  گرچه غزالی سرسختانه با فلسفه به مخالفت پرداخت اما نه تنها مخالف منطق نبود بلکه فراگیری آن را برای اهل علم ضروری می‌دانست. از نظر او یکی از کارکردهای منطق این بود که جایگزین نظریه امامتی شود که توسط باطنیه عرضه شده بود. القسطاس المستقیم بهترین مصداق این رویکرد است. غزالی در این کتاب مختصر دو کار بدیع انجام می‌دهد: استخراج قواعد منطقی ...  بیشتر

3. تحلیل و ارزیابی نقد هگل بر کانت

مهدی دهباشی

دوره 1، شماره 1 ، بهار 1384، ، صفحه 6-16

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2005.6655

چکیده
  با اینکه هگل هیچگاه عظمت فکری کانت را نادیده نگرفته و او را به بزرگی یاد می کند ولی به طور مستقیم و غیرمستقیم به نقد افکار کانت پرداخته و معتقد است که فیخته اصول فکری کانت را به شکل و قالبی انتزاعی ارائه می‌دهد. وی اصطلاحاتی که کانت در فلسفه خود مورد استفاده قرار داده را مخدوش و روش فلسفی او را به نوعی روش روانشناختی می‌داند تا روشی ...  بیشتر

4. تحلیل معرفت‌محورانۀ مراتب ایمان در فلسفۀ ملاصدرا

سید محمد کاظم علوی

دوره 10، شماره 38 ، تابستان 1393، ، صفحه 7-28

چکیده
  مسئلة ذومراتب‌بودن ایمان از مسائل مهم مبحث ایمان است و در اندیشة دینی قرآن جایگاه خاصی دارد. این مسئله که منبعث از آیات قرآنی است در تفسیر "ملاصدرا" (۹۷۹-۱۰۵۰ق/ ۱۵۷۱-۱۶۴۰م) نیز مورد توجه قرار گرفته‌است. ملاصدرا در این زمینه انقسامات مختلفی از ایمان را در مواضع مختلف بیان می‌کند، لیکن این تحقیق عهده‌دار بررسی روش‌شناختی و منسجم این ...  بیشتر

5. مطابقت با مطلق ثبوت به مثابة ملاک شناخت در اندیشة فلسفی علامة‌طباطبائی

محمد علی اردستانی

دوره 9، شماره 36 ، زمستان 1392، ، صفحه 7-26

چکیده
  ملاکِ درستِ شناخت صحیح، «مطابقت شناخت با واقع» است و در رابطة با «واقع» عنوان «نفس‌الأمر» مطرح می‌شود. یکی ابتکارات بنیادین فلسفی علامة‌طباطبائی که هم به حوزة هستی‌شناسی و هم به حوزة شناخت‌شناسی مرتبط است، نظریه‌ای بدیع در مورد نفس‌الأمر است. ایشان در تفسیری جامع و با نشان‌دادن تأثیر مبنای فلسفی اصالت وجود در ...  بیشتر

6. بررسی تشکیک در مراتب و مظاهر از نگاه علامه‌ طباطبائی

محمد هادی توکلی؛ سید صدرالدین طاهری

دوره 9، شماره 34 ، تابستان 1392، ، صفحه 7-20

چکیده
  مسألة «تشکیک»، پس از ورود به فلسفة‌اسلامی دچار تطوراتی شد که درنهایت در حکمت‌متعالیه، «تشکیک در حقیقت‌وجود» جای خود را به «تشکیک‌ در ظهورات» داد، زیرا در هستی‌شناسی‌عرفانی که وجود، یک واحدشخصی و منحصر‌به‌فرد است، تشیک ‌در مراتب جایگاهی نخواهد داشت. "علامه‌طباطبائی"، علاوه‌بر نقدقول به تشکیک در حقیقت‌وجود، ...  بیشتر

7. رفتار بازتابی؛ رویکردی نو در حل مسألۀ آزادی اراده

فخر السادات علوی؛ محمد علی اژه ای

دوره 9، شماره 35 ، پاییز 1392، ، صفحه 7-18

چکیده
  مسألة جبر و اختیار، در طول تاریخ اندیشه، همواره از اهمّ مسائل فلسفی و شاید پربحث‌ترین وچالش‌برانگیزترین آن‌ها بوده است، به‌طوری‌که گذر زمان و پیشرفت جوامع بشری صرفاً صورت بحث را متحول ساخته ولی اساس مسأله همچنان باقی است. درحالی‌که اعتقاد رایج بر این بوده که دو سویة مسأله در تعارضی آشتی ناپذیر با یکدیگر قرار دارند، گروهی از فلاسفه ...  بیشتر

8. ترمیمِ دوپارگیِ فلسفه‌ی فیزیک با تکیه بر ابطال‌گرایی پوپر

محمد مهدی حاتمی؛ مهدی دهباشی

دوره 10، شماره 40 ، زمستان 1393، ، صفحه 7-36

چکیده
  نتایج فلسفی حاصل از تعبیر کپنهاگی مکانیک کوانتوم، از جمله طردِ رئالیسم، نفی علیت، فقدان تعیّن در حوادث اتمی و ... نوعی شکاف و دوپارگی را بین فیزیک کلاسیک و فیزیک کوانتوم، موجب می‌شود. در مقاله‌ی حاضر، ضمن نمایان ساختن این شکاف، با تکیه بر ابطال‌گرایی پوپر و لوازم و لواحق آن، علاوه بر پاسخ به برخی از دعاوی عمده‌ی مکتب کپنهاگی، نشان ...  بیشتر

9. رهایی از فضای تکنولوژیک حاکم در نظریّة انتقادی تکنولوژی اندرو فینبرگ

خشایار برومند؛ حسن حسینی

دوره 11، شماره 41 ، بهار 1394، ، صفحه 7-28

چکیده
  چکیده نظریه‌ی انتقادی تکنولوژی، عنوانی است که اندرو فینبرگ، به حاصل تأملات خود در باب تکنولوژی اطلاق می‌کند. این عنوان، صریحاً بیانگر تعلق فینبرگ به اندیشه‌ی انتقادی برآمده از مکتب فرانکفورت است. در نظریه‌ی انتقادی تکنولوژی، تکنولوژی نه امری اهریمنی قلمداد می‌شود و نه توسعه‌ی آن به شکل فعلی مورد پذیرش قرار می‌گیرد. فینبرگ از ...  بیشتر

10. مفهوم بی‌علقگی در اندیشة ژان اسکات اریگنا، لرد شافتسبری، فرانسیس هاچسن ودیوید هیوم

داوود میرزایی؛ علی سلمانی

دوره 11، شماره 42 ، تابستان 1394، ، صفحه 7-20

چکیده
  مفهوم «بی‌علقگی» یکی از مفاهیم بنیادین در تجربة زیباشناختی است که بیشتر با نام کانت به ذهن متبادر می‌شود. او در دقیقة اوّل «نقد قوّة حکم» خویش به آن می‌پردازد. در واقع، تجربة بی‌علقه و یا به عبارت دیگر، بی‌علقگی خصوصیّت منحصر به‌ فرد تجربة زیباشناختی است که آن را از سایر تجربه‌ها متمایز می‌سازد. با نگاه به اندیشة فیلسوفان ...  بیشتر

11. بررسی تحلیلی انتقادی دیدگاه ابن‌سینا و ابن‌رشد در باب نفس

قاسم پورحسن؛ سکینه ابوعلی

دوره 11، شماره 43 ، پاییز 1394، ، صفحه 7-25

چکیده
  ارزیابی موضوع تجرد و بقای نفس انسانی توسط سه فیلسوف نامدار به نام­های، ارسطو (384-322 ق.م)، ابن­سینا (370-428ه.ق) و ابن­رشد(595-520ه.ق)، مسئلۀ این مقاله را شکل می­دهد. تعارض و ابهاماتی که در برخی از آراء ارسطو در حوزه نفس دیده می­شود، منشأ اختلاف­نظر شارحان وی در این­باره شده است. افرادی همچون اسکندرافرودیسی (قرن­های دوم و سوم ق.م) ...  بیشتر

12. منطقِ نخستین هگل (منطقِ ینا)

محمد مهدی اردبیلی؛ علیرضا آزادی

دوره 12، شماره 45 ، بهار 1395، ، صفحه 7-24

چکیده
  چکیده برای فهم مبانی و خاستگاه منطق هگل، علاوه بر منبع اصلی مورد استناد مفسران؛ یعنی کتاب علم منطق، لازم است نخستین رسالۀ منطقی هگل طی سال های حضورش در ینا مورد بررسی قرار گیرد. رساله‌ای که نه تنها در زبان فارسی هیچ شرحی از آن در دسترس نیست، بلکه حتی در زبان انگلیسی نیز مهجور است. مقالۀ حاضر برای نخستین بار شرحی از سیر تکوین منطق ینای ...  بیشتر

13. نقدی بر تحلیل زمانی قضایای موجّهه

علی اکبر احمدی افر مجانی

دوره 4، شماره 13 ، بهار 1387، ، صفحه 7-27

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2008.5744

چکیده
  موضوع محوری مقالۀ حاضر دلالت‌شناسی قضایای موجهه (به‌ویژه قضایای ضروریه و دائمه) است. در این باب ابتدا شرح مختصری از قضایای موجهه، بنا بر متون منطق سنتی، عرضه می‌شود و سپس ضمن توضیحِ تحلیلِ زمانی آنها، نقد چنین تفسیری در دستور کار قرار می‌گیرد. اما این نوشته صرفاً نگاهی سلبی ندارد و در آن تلاش شده است تا سخن قدما درباب دلالت‌شناسی ...  بیشتر

14. فلسفۀ نیچه یا نیچة فیلسوف

علی کرباسی زاده

دوره 4، شماره 15 ، پاییز 1387، ، صفحه 7-23

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2008.5751

چکیده
  از دوران باستان تاکنون، فلسفه از سوی فیلسوفان به اشکال و صور گوناگون تعریف شده است. هرچند نیچه نیز – که خود را «فیلسوف» می‌دانست – تعریفی از «فلسفه» ارائه نمود، امّا تعریف و برداشت او از «فلسفه» با سایر تعاریفی که تا زمان او مطرح شده بود، تفاوت بنیادی داشت و برای نخستین بار از زاویه‌ای جدید و نگاهی نو به «فلسفه» ...  بیشتر

15. بررسی انتقادی براهین علیه جاودانگی و بقای نفس

قاسم پور حسن

دوره 5، شماره 17 ، بهار 1388، ، صفحه 7-30

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2009.5765

چکیده
  در فلسفه دین، مهمترین مسئله در جاودانگی نفس، پژوهش و مطالعة ادلة له و علیه جوهریت نفس، بقا و نامیرایی آن است. گروهی از فیلسوفان با اثبات جوهریت نفس، کوشیدند تا ادله و شواهد بقا را صورتبندی کنند. دستهای دیگر درصدد برآمدند تا با نشان دادن تجرد نفس، فسادپذیری آن را رد نمایند. این نوشتار میکوشد تا ضمن بررسی مقدماتی مفاهیم اساسی، بر نظریههای ...  بیشتر

16. توماس آکوئینی و فلسفه

محمد ایلخانی

دوره 5، شماره 19 ، پاییز 1388، ، صفحه 7-26

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2009.5772

چکیده
  در تبیین اندیشة توماس عده‌‌ای آن را نمونة اعلای فلسفة مسیحی و فلسفة جاویدان خوانده‌اند و عده‌‌ای دیگر نیز او را متکلمی کامل نامیده‌اند و بر هماهنگی کامل میان عقل و ایمان در آثار او تأکید کرده‌اند. در این مقاله، سعی شده تا نشان داده شود که اندیشة توماس را نمی‌توان یک فلسفه دانست و اصطلاح فلسفة مسیحی برای آن مناسب نیست. توماس سعی ...  بیشتر

17. بررسی امکان حکم اخلاقی اشتباه در نظریه اخلاقی کانت

مسعود سیف

دوره 5، شماره 20 ، زمستان 1388، ، صفحه 7-15

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2010.5779

چکیده
  پرسش اصلی در این مقاله این است که آیا در نظریه اخلاقی کانت ممکن است فاعل اخلاقی در تشخیص حکم صحیح اخلاقی دچار اشتباه شود یا خیر. برای پاسخ به این پرسش ابتدا به تعیین جایگاه حکم اخلاقی اشتباه در نظریه اخلاقی کانت می‌پردازیم و سپس با بیان دو اصل اساسی نظریه اخلاقی کانت یعنی اصل کلیت احکام اخلاقی و اصل خودآیینی اراده نشان می‌دهیم که از ...  بیشتر

18. فهمِ هنری بی‌بدیل است تلقی هنری هیدگر؛ عرصة پیوند آراء‌ فلسفی هنر

احمد علی حیدری

دوره 6، شماره 21 ، بهار 1389، ، صفحه 7-31

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2010.5786

چکیده
  نگارنده در این مقاله ابتدا به مختصات فهم هنری که خصائصی ممتاز دارد اشاره کرده و کوشیده است به پرسش «هنر چیست؟»‌ پاسخی در خور عرضه کند. از آنجا که پاسخ مذکور متضمن مؤلفة ارزش در تعریف هنر است، وی به‌اختصار به جایگاه ارزش در تلقی متفکران صاحب‌نامی چون کانت، هگل، آدورنو و هیدگر می‌پردازد و سپس به این جمع‌بندی می‌رسد که تلقی هنری ...  بیشتر

19. شرطیة پاسکال؛ آیا نظریة معقولیت یک برهان است؟

محمد محمدرضایی؛ مصطفی حسینی گلکار

دوره 6، شماره 22 ، تابستان 1389، ، صفحه 7-32

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2010.5800

چکیده
  بحث دربارة مقصود پاسکال از ارائة شرطیه هنوز به جواب مقبول همه نرسیده است! آیا پاسکال در پی ارائة یک برهان است و یا تنها می‌خواهد دعوتی به محفل انس خود نماید؟ آیا مخاطب او ملحد است و یا درصدد تقویت ایمان مسیحی است؟ ریشه‌های قبلی شرطیة پاسکال کجاست؟ در مقاله حاضر ضمن بررسی تأملات پاسکال و مهم‌ترین شرح‌های آن تا حد امکان کوشش شده است ...  بیشتر

20. اختیار انسان از منظر صدرا و یاسپرس

فرح رامین

دوره 6، شماره 23 ، پاییز 1389، ، صفحه 7-31

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2010.5807

چکیده
  مسألة اختیار آدمی از جمله موضوعات مهمی است که در آراء صدرالمتألهین به‌عنوان مؤسس حکمت متعالیه و یاسپرس به‌عنوان یکی از فلاسفه خدامدار بی‌دین اگزیستانسیالیست، مطرح است. در تطبیق آراء این دو فیلسوف، با توجه به افق و مبانی فکری متفاوت این دو تفکر، همواره باید جانب احتیاط را رعایت کرد. توجه یاسپرس به انسان و تأکید بر وجود ساحتی اصلی ...  بیشتر

21. نگرش فلسفی نیکلای بردیایف: معرفت‌شناسی، متافیزیک و فلسفۀ اخلاق

محسن جوادی؛ حمید بخشنده

دوره 7، شماره 25 ، بهار 1390، ، صفحه 7-32

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2011.5814

چکیده
  نیکلای بردیایف، فیلسوف مذهبی و سیاسی روسیه که در دورۀ حیات خود شاهد رخدادهای مهم سه انقلاب روسیه و دو جنگ جهانی بود. پس از انقلاب 1917 روسیه برای مدت کوتاهی استاد ممتاز فلسفه در دانشگاه دولتی مسکو بود، اما انتقاد وی از بلشویک‌ها در نهایت موجب شد در 1922 از روسیه به خارج تبعید شود. او به گروهی از متفکران تعلق دارد که می‌کوشند به بسط یک جهان‌بینی ...  بیشتر

22. نقش خیال در فرایند ادراک از نظر ابن‌عربی

داوود اسپرهام

دوره 7، شماره 26 ، تابستان 1390، ، صفحه 7-36

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2011.5821

چکیده
  تا پیش از ابن‌عربی و بنا بر سنت دیرینة به یادگار مانده از حکمای یونانی، محدودة ادراکات انسانی منحصر به عالم حس و عالم عقل بود. چون حس برای عقل به‌عنوان ابزار شناخت محسوب می‌شد، عقل، مُدرِک نهایی شمرده می‌شد. این عقل که مؤیّد به منطق بود علاوه بر اینکه مرجع کامل ادراک بود، داور نهایی نیز به حساب می‌آمد. در آن سنت فکری همۀ یافته‌ها ...  بیشتر

23. علم، اراده و قدرت در خدا و انسان از نظر فیلسوف و متکلم

محمد حسین بیات

دوره 7، شماره 27 ، پاییز 1390، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2011.5828

چکیده
  هدف این پژوهش نقد و بررسی علم، اراده و قدرت الهی از نظر برخی فلاسفه و اهل کلام است. در این جستار، دیدگاه‌های فلاسفه و اهل کلام در باب علم، اراده و قدرت در خدا و انسان، به‌اختصار مورد بررسی و نقد قرار گرفته است. این مقاله در سه بخش به رشتة تحریر آمده است: بخش نخست شامل تعاریف است؛‌ بخش دوم بیان و نقد دیدگاه‌های برخی از فلاسفه و متکلمان، ...  بیشتر

24. تحلیل و بررسی فرآیند حصول ادراک عقلی از دیدگاه صدرالمتألهین

حوران اکبر زاده

دوره 8، شماره 30 ، تابستان 1391، ، صفحه 7-24

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2012.5842

چکیده
  صدرالمتألهین (برخلاف ابن‌سینا و سهروردی) در ادراک حسی و خیالی قائل به خلاقیت نفس است، درحالی‌که دربارۀ فرآیند ادراک عقلی در آغاز، دارای آرای متفاوت و متعارض است. مهمترین آرای او در این زمینه در قالب سه رویکرد قابل ذکر است: نخست، مشاهدۀ مُثُل نوریه از دور؛ دوّم، افاضۀ واهب‌الصور بر سبیل رشح (با قرائت صدرایی) و سوّم، اندکاک در ذات الهی ...  بیشتر

25. تئوری خطا در فلسفه اخلاق؛ تبیین و نقد

غلامحسین توکلی

دوره 8، شماره 31 ، پاییز 1391، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22054/wph.2012.5849

چکیده
  رویکرد تئوری خطا را ابتدا جی ال مکی در اخلاق مطرح کرد و سپس کسانی چون ریچارد جویس با گونه ای اصلاح و تعدیل از آن حمایت نمودند. در اهمیت این تئوری همین بس که برخی از صاحب نظران موج جدید واقع گرایی که از دهه های اخر قرن بیستم شروع شده را واکنشی به این تئوری و تلاشی برای خروج از تنگناهایی می دانند که مکی برای ابژکتیویست ها در اخلاق ایجاد کرده ...  بیشتر