حکمت و فلسفه

واکاوی پدیدارشناسانه ساختار «خود» و نقد اراده‌گرایی در اندیشه‌ی جیدو کریشنامورتی (با تأکید بر پارادوکس زمان و امکان‌سنجی جهش آگاهی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مهدی قهرمان

گروه معارف اسلامی، دانشگاه صنعتی سهند تبریز، تبریز، ایران

https://doi.org/10.22054/wph.2026.91982.2388
چکیده
این پژوهش با کاربست رویکردی پدیدارشناسانه و تحلیلی، به واکاوی ساختار «خود» و نقد رادیکال انگاره‌ی اراده‌گرایی در منظومه‌ی فکری جیدو کریشنامورتی می‌پردازد. استدلال محوری مقاله بر این مبنا استوار است که «خود» نه یک جوهر ثابت و استعلایی، بلکه برساختی تجمعی و روان‌شناختی از زمان، حافظه و تجربه‌های گذشته است که ذاتاً ماهیتی متناقض و تجزیه‌کننده دارد. پژوهش نشان می‌دهد که هرگونه «اراده‌ی معطوف به تغییر» که از این مرکز شرطی‌شده سرچشمه بگیرد، به دلیل توسل گریزناپذیر به «زمان روان‌شناختی» و خلق دوگانه‌ی کاذب «ناظر و منظور»، صرفاً به بازتولید و تقویت همان ساختار مسئله‌ساز می‌انجامد. از این رو، تمامی سیستم‌های اخلاقی، متدولوژی‌های رایج خودسازی و تلاش‌های ارادی برای «شدن»، استراتژی‌های پنهان «خود» جهت تداوم بخشیدن به بقای خویش ارزیابی می‌شوند. بدیل پیشنهادی کریشنامورتی، گذار بنیادین از پارادایم «تغییر تدریجی» به «ادراک آنی» است. این گذار پارادایمی تنها از طریق «آگاهی بدون انتخاب» —یعنی مشاهده‌ی کاملاً بی‌واسطه و فاقد قضاوت «آنچه هست»— محقق می‌گردد که سرانجام به «مرگ روان‌شناختی» (قطع ریشه‌ای وابستگی به انباشت گذشته) و زایش هوشمندی خلاق و عشقی فاقد مرکزیت منتهی می‌شود. در نهایت، مقاله با ارزیابی انتقادات وارد بر این دیدگاه از منظر فلسفه‌ی تحلیلی، روان‌کاوی و جامعه‌شناسی، بر این مدعای محوری تأکید می‌ورزد که دگرگونی عمیق و غیرارادی فرد، یگانه پیش‌شرط ضروری برای تکوین هرگونه تحول اصیل و پایدار اجتماعی است.

کلیدواژه‌ها

جیدو کریشنامورتی
پدیدارشناسی خود
اراده‌گرایی
زمان روان‌شناختی
آگاهی بدون انتخاب
موضوعات

عنوان مقاله English

A Phenomenological Analysis of the Structure of the “Self” and a Critique of Voluntarism in the Thought of Jiddu Krishnamurti (With an Emphasis on the Paradox of Time and the Feasibility of a Mutation in Consciousness)

نویسنده English

مهدی قهرمان
Associate Professor, Department of Islamic Teachings, Sahand University of Technology, Tabriz, Iran
چکیده English

Employing a phenomenological and analytical approach, this study explores the structure of the “self” and provides a radical critique of the concept of voluntarism within the intellectual framework of Jiddu Krishnamurti. The central argument of the article is predicated on the premise that the “self” is not a fixed, transcendental substance, but rather a cumulative, psychological construct born of time, memory, and past experiences, which possesses an inherently contradictory and fragmenting nature. The research demonstrates that any “will to change” originating from this conditioned center inevitably resorts to “psychological time” and creates the false duality of the “observer and the observed,” thereby merely reproducing and reinforcing the very same problematic structure. Consequently, all moral systems, prevailing methodologies of self-improvement, and volitional efforts toward “becoming” are evaluated as the subtle strategies of the “self” to perpetuate its own survival. Krishnamurti’s proposed alternative is a fundamental transition from the paradigm of “gradual change” to “instantaneous perception.” This paradigmatic shift is actualized solely through “choiceless awareness”—that is, the completely unmediated and non-judgmental observation of “what is”—which ultimately culminates in “psychological death” (the radical severance of attachment to the accumulation of the past) and the genesis of creative intelligence and a centerless love. Finally, by evaluating the criticisms leveled against this perspective from the standpoints of analytical philosophy, psychoanalysis, and sociology, the article underscores the central claim that a profound, non-volitional transformation of the individual is the sole necessary prerequisite for the genesis of any authentic and enduring social change.

کلیدواژه‌ها English

Jiddu Krishnamurti
phenomenology of the self
voluntarism
psychological time
choiceless awareness
افلاطون. (۱۳۸۰). دوره آثار افلاطون، جلد دوم: رساله آلکیبیادس (م. ح. لطفی و ر. کاویانی، مترجمان). تهران: انتشارات خوارزمی.
ایر، آ. ج. (۱۳۸۹). زبان، حقیقت و منطق (م. بزرگمهر، مترجم). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پوپر، ک. (۱۳۷۰). منطق اکتشاف علمی (س. ح. کمالی، مترجم). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
تمیمی آمدی، ع. (۱۳۶۶). غرر الحکم و درر الکلم (س. ه. رسولی محلاتی، مترجم). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
سنت‌کلر، م. (۱۳۸۶). درآمدی بر روابط ابژه و روان‌شناسی خود (ع. طهماسب و ح. علی‌آقایی، مترجمان). تهران: نشر نی.
کریشنامورتی، ج. (بی‌تا الف). برای جوانان (چاپ سوم؛ ر. ملک‌زاده، مترجم). تهران: نشر میترا.
کریشنامورتی، ج. (بی‌تا ب). رنج‌های روحی (چاپ دوم؛ پ. آزاد، مترجم). تهران: نشر هیرمند.
کریشنامورتی، ج. (بی‌تا ج). شادمانی خلاق (چاپ اول؛ م. ج. مصفا، مترجم). تهران: چاپ مروی.
کریشنامورتی، ج. (بی‌تا د). شعله حضور و مدیتیشن (چاپ اول؛ م. ج. مصفا، مترجم). تهران: نشر قطره.
کریشنامورتی، ج. (۱۳۷۶). رهایی از دانستگی (چاپ دوم؛ م. لسانی، مترجم). تهران: انتشارات بهنام.
کریشنامورتی، ج. (۱۳۷۸). اولین و آخرین رهایی (ق. صنعوی، مترجم). تهران: انتشارات نقش و نگار.
کریشنامورتی، ج. (۱۳۸۰). حضور در هستی (چاپ چهارم؛ م. ج. مصفا، مترجم). تهران: نشر گفتار.
کریشنامورتی، ج. (۱۳۸۱). نیاز به تغییر ریشه‌ای (مشهور به ضرورت تغییر) (ر. میربهاء، مترجم). تهران: انتشارات فراروان.
کریشنامورتی، ج. (۱۳۸۴ الف). آغاز و انجام (چاپ اول؛ م. آصفی، مترجم). تهران: نشر کلام شیدا.
کریشنامورتی، ج. (۱۳۸۴ ب). شرح زندگی (چاپ دوم؛ م. ج. مصفا، مترجم). تهران: نشر قطره.
کریشنامورتی، ج. (۱۳۸۸). اولین و آخرین رهایی (چاپ هفتم؛ ق. کبیری، مترجم). تهران: نشر مجید.
کریشنامورتی، ج. (۱۳۸۹). بیداری هوش (م. ج. مصفا، مترجم). تهران: نشر قطره.
کریشنامورتی، ج و بوهم، د. (۱۳۷۹). پایان زمان (م. ج. مصفا، مترجم). تهران: نشر قطره.
مارکوزه، ه. (۱۳۸۹). انسان تک‌ساحتی (م. مؤیدی، مترجم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
ویتگنشتاین، ل. (۱۳۸۹). رساله منطقی-فلسفی (م. ادیب‌سلطانی، مترجم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
یونگ، ک. گ. (۱۳۸۵). روان‌شناسی ضمیر ناخودآگاه (م. ع. امیری، مترجم). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
 
References [In Persian & In Arabic]
Plato. (2001). The Complete Works of Plato, Vol. 2: Alcibiades (M. H. Lotfi & R. Kaviani, Trans.). Tehran: Kharazmi Publications. [in Persian]
Ayer, A. J. (2010). Language, Truth and Logic (M. Bozorgmehr, Trans.). Tehran: Elmi va Farhangi Publications. [in Persian]
Popper, K. (1991). The Logic of Scientific Discovery (S. H. Kamali, Trans.). Tehran: Elmi va Farhangi Publications. [in Persian]
Tamimi Amadi, A. (1987). Ghurar al-Hikam wa Durar al-Kalim (S. H. Rasouli Mahallati, Trans.). Tehran: Daftar-e Nashr-e Farhang-e Eslami. [in Persian]
St. Clair, M. (2007). An Introduction to Object Relations and Self Psychology (A. Tahmasb & H. Ali-Aghaei, Trans.). Tehran: Ney Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (n.d.-a). For Young People (3rd ed.; R. Malekzadeh, Trans.). Tehran: Mitra Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (n.d.-b). Psychological Suffering (2nd ed.; P. Azad, Trans.). Tehran: Hirmand Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (n.d.-c). Creative Happiness (1st ed.; M. J. Mosaffa, Trans.). Tehran: Marvi Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (n.d.-d). The Flame of Presence and Meditation (1st ed.; M. J. Mosaffa, Trans.). Tehran: Qatreh Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (1997). Freedom from the Known (2nd ed.; M. Lesani, Trans.). Tehran: Behnam Publications. [in Persian]
Krishnamurti, J. (1999). The First and Last Freedom (Q. Sanavi, Trans.). Tehran: Naqsh va Negar Publications. [in Persian]
Krishnamurti, J. (2001). Presence in Being (4th ed.; M. J. Mosaffa, Trans.). Tehran: Goftar Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (2002). The Need for Radical Change (also known as The Necessity of Change) (R. Mirbaha, Trans.). Tehran: Fararavan Publications. [in Persian]
Krishnamurti, J. (2005a). Beginning and End (1st ed.; M. Asefi, Trans.). Tehran: Kalam-e Sheida Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (2005b). Commentaries on Living (2nd ed.; M. J. Mosaffa, Trans.). Tehran: Qatreh Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (2009). The First and Last Freedom (7th ed.; Q. Kabiri, Trans.). Tehran: Majid Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J. (2010). The Awakening of Intelligence (M. J. Mosaffa, Trans.). Tehran: Qatreh Publishing. [in Persian]
Krishnamurti, J., & Bohm, D. (2000). The Ending of Time (M. J. Mosaffa, Trans.). Tehran: Qatreh Publishing. [in Persian]
Marcuse, H. (1389). One-Dimensional Man (M. Moayyedi, Trans.). Tehran: Amir Kabir Publications. [in Persian]
Wittgenstein, L. (2010). Tractatus Logico-Philosophicus (M. Adib-Soltani, Trans.). Tehran: Amir Kabir Publications. [in Persian]
Jung, C. G. (2006). Psychology of the Unconscious (M. A. Amiri, Trans.). Tehran: Elmi va Farhangi Publications. [in Persian]
حکمت و فلسفه
دوره 22، شماره 85
بهار 1405
صفحه 211-244

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

ارسال مقاله

تماس با ما