نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه قم، قم، ایران

2 استاد فلسفه، دانشگاه قم، قم،‌ایران

چکیده

نظریة علم حضوری جایگاه ویژه­ای را در نظام صدرایی به خود اختصاص داده است. علم حضوری هم یک نظریه در حوزة معرفت شناسی فلسفة صدرا است و هم نظریه­ای است برای تبیین خودآگاهی. تأمل بر این نظریة مهم، بی­درنگ ما را متوجه ماهیت پیچیده و رازآمیز آن خواهد کرد. نوشتار حاضر بر آن است تا در قالب نگرشی مقایسه­ای بین این نظریه و یکی از مهم­ترین نظریه­های خودآگاهی در فلسفة تحلیلی، یعنی نظریة آشنایی، با زبانی روشن­تر یک بازخوانی دقیق و شفاف از آن ارائه کند. نظریة آشنایی راسل در نگاه نخست یکی از شبیه­ترین نظریه­ها به نظریة صدرا است. ویژگی­هایی هم­چون شرط حضور، بی­واسطگی، خطاناپذیری و از این قبیل، نمونه­هایی از همسویی­ این دو نظریه­اند. اما بحث اتحاد عالم و معلوم در نظریة صدرا نقطة جدایی این دو نظریه است و در حقیقت جایی است که ادعای قرابت میان این دو را با چالش جدی مواجه خواهد کرد. در نهایت شاید با قدری تسامح بتوان گفت نظریة راسل تصویری ابتدایی و تکمیل نشده از نظریة صدرا است. ضمن این­که باید توجه داشت که فهم این دو نظریه در بستر نظام فلسفی متفاوت این دو فیلسوف- یعنی اصالت وجود صدرا و مبناگرایی معرفتی راسل- ادعای قرابت عمیق بین این دو نظریه را مشکل­تر می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Comparison of Russell's Theory of “Knowledge by Acquaintance” and Molla Sadra's Theory of “Knowledge by Presence"

نویسندگان [English]

  • Zahra Sarkarpour 1
  • Zahra Khazaei 2

1 Ph.D. in Comparative Philosophy, University of Qom, Qom, Iran

2 Professor of Philosophy, University of Qom, Qom, Iran

چکیده [English]

The theory of “knowledge by presence” has a special place in the Sadra system. “Knowledge by presence” is both a theory of knowledge in Sadra's philosophy and a theory for explaining self-knowledge. Reflecting on this important theory will immediately make us realize its complex and mysterious nature. The present paper intends to provide an accurate and clear reading of this theory in a clearer language in the form of a comparative approach between this theory and one of the most important theories of self-knowledge in the analytic philosophy, namely the theory of “Knowledge by acquaintance”. At first glance, Russell's theory of “Knowledge by acquaintance” is one of the most similar to Sadra's theory. Such characteristics as the condition of presence, immediacy, and infallibility are examples of the similarity of these two theories. But the discussion of “unity of the knower and the known” in Sadra's theory is the point of separation between the two theories, and in fact, it is a place that will seriously challenge the claim of closeness between these theories. Finally, perhaps with some tolerance, Russell's theory is a primitive and incomplete picture of Sadra's theory. Furthermore, it should be noted that understanding these two theories in the context of the different philosophical systems of these two philosophers -namely Sadra's theory of Unity and originality of existence and Russel's theory of Knowledge by Acquaintance- makes it more difficult to claim the deep closeness between these two theories.

کلیدواژه‌ها [English]

  • self-knowledge
  • Russel
  • Mulla Sadra
  • knowledge by presence
  • knowledge by acquaintance
پایا، علی.  فلسفه تحلیلی: مسائل و چشم­اندازها. تهران: طرح نو، 1383.
 حائری یزدی، مهدی. آگاهی و گواهی (ترجمه و شرح انتقادی رساله تصور و تصدیق صدرالمتألهین شیرازی). تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1393.
.علم حضوری (اصول معرفت­شناسی در فلسفه اسلامی). ترجمه سید محسن میری، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1391.
 حسن­زاده آملی، حسن. اتحاد عاقل به معقول. قم: مؤسسة بوستان کتاب، 1386.
 حسین­زاده، محمد. «علم حضوری (پیشینه، حقیقت و ملاک تحقق)». نشریه معرفت فلسفی، 1، 1385.
 علم حضوری (ویژگی­ها، اقسام و گستره). نشریه معرفت فلسفی، 14، 1385.
 جوادی آملی، عبدالله. رحیق مختوم. ج 17،  قم: مرکز نشر اسراء، 1395.
 شناخت­شناسی در قرآن. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، 1374.
 صانعی دره­بیدی، منوچهر. فرهنگ فلسفی. تهران: حکمت، 1385.
 صدرالمتألهین. الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. ج1، 3، 6. بیروت: دارإحیاالتراث العربی، 1981.
 الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. ج 3.  تهران: دارالمعارف الاسلامیة، 1383 ق.
 الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. ج3/1. ترجمه محمد خواجوی، تهران: انتشارات مولی، 1384.
 رسالتان فی التصور و التصدیق. بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 422 ق.
 مبدأ و معاد. ترجمه احمد بن محمدالحسینی اردکانی، به کوشش عبدالله نورانی،  تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1362.
 عبودیت، عبدالرسول. درآمدی به نظام حکمت صدرایی. ج2. تهران: سمت، 1392.
 کرین، تیم و دیگران. مسائل و نظریه­های ادراک حسی در فلسفه معاصر. ترجمه یاسر پوراسماعیل، تهران: حکمت، 1391.
 ویتگنشتاین، لوودویک. پژوهشهای فلسفی. ترجمه فریدون فاطمی، تهران: مرکز، 1393.
References
Davidson, Donald. A Coherence Theory of Truth and Knowledge. Reprinted in subjective, intersubjective, objective. Philosophical essays, 3, Oxford: oxford, 1983/2001.
Gertler, Brie. Self-Knowledge. Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2015.
Self-Knowledge. London and New Yourk: Routledge, 2011.
 Hassan, Ali. Knowledge by Acquaintance VS. Description. Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2014.
James, William. On some omissions of introspective Psychology. Mind, 33(1), 1884.
Lycon, Jack, Epistemological Problems of Perception. piStanford Encyclopedia of Philosophy, 2016.
Pollock, John & Joseph Cruz. Contemporary theories of knowledge. Rowman & Littlefield Publishers, 1999.
Russel, Bertrand. Knowledge by Acquaintance and  Knowledge by Description. Proceedings of the Aristotelian Society, 11, 1910/11.
Theory of Knowledge. Routledge, 2005.