رویکرد فلسفی شهید مطهری به پرسش از رابطۀ عقل و دین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علمه طباطبایی

2 دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

رویکرد فلسفی شهید مطهری به پرسش از رابطۀ عقل و دین نسبت عقل و دین
از اساسی‌ترین مسائل حوزه معرفت دینی و فلسفی است که از دیرباز ذهن اندیشمندان را به خود مشغول داشته، دیدگاه‌های متفاوتی را هم دامن زده است. در این
مقاله نگارندگان درصددند ضمن تحلیل رویکرد شهیدمطهری به مسئلۀ اصول بنیادین دین اسلام، امکان نشاندن آن‌ها در جایگاه اصول موضوعۀ منظومۀ معرفتی دین و
لذا خوانشی اصل‌موضوعی از دین را بررسی کنند. سپس این فرضیه بررسی خواهد شد که نگاه مرحوم مطهری به اصول‌دین به مثابه مدخلی عقلی بر دیگر اجزاء منظومۀ دین، جایگاه عقلی ویژه‌ای برای اصول‌دین ترسیم می‌کندکه به‌نوبۀ خود واجد ارزش فلسفی است. دستاورد این امر هم تعیین تکلیف صریح پرسش از رابطۀ عقل و دین از دیدگاه وی به‌عنوان پرسش غایی این پژوهش است. لذا ضمن این بررسی نشان داده‌ایم
که وجه فلسفی این پرسش در افق فلسفۀ دین، افزون بر وجوه درون‌دینی آن، در اندیشۀ شهیدمطهری، بروزی مستقل و فلسفی دارد و اتفاقاً این وجه فلسفی هم گاهی مغفول واقع می‌شود. در انتها هم با اتکا‌ بر مقدمات فوق، تنها پاسخ قابل ‌استخراج
و سازگار با دیدگاه ایشان به‌عنوان پاسخی صریح در برابر پرسش از رابطۀ عقل و دین طرح و تبیین خواهد شد؛ پاسخی که هم واجد ارزش شناختی در مسئلۀ عقل و دین است و هم تقریری خاص از رابطۀ عقل و ایمان را در منظومۀ اعتقادی دینداران رقم می‌زند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Motahari’s Philosophical approach to the question of the relation between Reason and Religion

نویسندگان [English]

  • mehdi behniafar 1
  • hamideh mokhtari 2
چکیده [English]

The relationship between Reason and Religion is one of the most fundamental matters in the territory of Philosophy of Religion and philosophical epistemology. Theologians have considered especially religious aspects of it from many centuries ago and have presented different perspectives on this issue.
In this paper, we intend to survey Motahari’s view about the Islamic Pillars or Principles, and also analyze possibility of putting these principles as axioms of an axiomatic (and maybe a deductive) system. Then, in further step, we examine the hypothesis that Motahari’s viewpoint of the principles of religion make a Rational Entrance for ancillaries and secondary articles of Islam. Furthermore, we are going to Show this entry is a rational position for the principles of religion that have a philosophical value. In addition; this entry specifies the relationship between reason and religion. Meanwhile, we will represent that its extern–religious prospect in philosophy of religion is independent of intra–religious prospect.
Finally, based on this premises, we can derive only one compatible response to the question of relation between Reason and Religion. The response will be a Rational and cross religious one that would be the inter-subjective and defensive basis for dialogue among Religions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pillars
  • Ancillaries
  • Axiom
  • Postulate
  • Axiomatic System
  • Reason
قرآن مجید.

احمدی‌افرمجانی، علی‌اکبر. (1392). دوران نقادی.تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ایلخانی، محمد.(1389). تاریخ فلسفه در قرون‌وسطی و رنسانس.چاپ سوم. تهران: سمت

بهنیافر، مهدی. احمدی،علی‌اکبر. (1387) (بهار و تابستان). "تقریر معناشناختی از صدق جمله‌های علوم‌قیاسی با تأکید بر آراء تارسکی". پژوهش‌های فلسفی. شماره 13. ص:65-106.

دکارت. رنه. (1388). گفتار در روش درست راه بردن عقل و جستجوی حقیقت در علوم. ترجمه: محمدعلی فروغی. تهران: هرمس

ژیلسون. اتین. (1371). عقل و وحی در قرون وسطی. مترجم: شهرام پازوکی. چاپ اول. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

مصاحب، غلامحسین. (1366). مدخل منطق صورت. چاپ دوم. تهران: انتشارات حکمت.

مطهری. مرتضی. (1368). مجموعه آثار جلد1(عدل الهی. انسان و سرنوشت). تهران: انتشارات صدرا

________ ،(1369). مجموعه آثار جلد2(وحی و نبوت. انسان در قرآن. جامعه و تاریخ). تهران: انتشارات صدرا.

________ ،(1370). مجموعه آثار جلد3(کلیات علوم اسلامی ج2(کلام). ختم نبوت. نبرد حق و باطل، فطرت، توحید). تهران: انتشارات صدرا.

________ ،(1374)(آ). مجموعه آثار جلد 4 (نبوت.معاد). تهران: انتشارات صدرا.

________ ،(1371)(آ). مجموعه آثار جلد5 (کلیات علوم اسلامی ج1(منطق فلسفه)). تهران: انتشارات صدرا.

________ ،(1371)(ب). مجموعه آثار جلد 6 (اصول فلسفه و روش رئالیسم جلد اول، دوم، سوم، پنجم). تهران: انتشارات صدرا.

________ ،(1373).مجموعه آثار جلد 13 (مقالات فلسفی. مسئلة شناخت). تهران: انتشارات صدرا.

_______ ،(1383). مجموعه آثار جلد15 (فلسفه تاریخ).تهران: انتشارات صدرا.

_______ ،(1378) مجموعه آثار جلد 16 (جاذبه و دافعه علی (ع)).تهران: انتشارات صدرا.

_______ ،(1374)(ب). مجموعه آثار جلد 19(نظام حقوق زن در اسلام).تهران: انتشارات صدرا.

_______ ،(1380). مجموعه آثار جلد20 (کلیات علوم اسلامی ج3 (اصول فقه- فقه). شش مقاله. اصل جهاد در اسلام (ده گفتار).جهاد). تهران: انتشارات صدرا.

_______ ،(1381). مجموعه آثار جلد21 (اسلام و نیازهای زمان). تهران: انتشارات صدرا.

_______ ،(1385)(آ).مجموعه آثار جلد 22 (حکمت‌ها و اندرزها). تهران: انتشارات صدرا.

_______ ،(1385)(ب). مجموعه آثار جلد 23 (آشنایی با علوم اسلامی). تهران: انتشارات صدرا.

________ ،(1385) (ج). مجموعه آثار جلد 24 (آزادی عقیده (ضمیمه)). تهران: انتشارت صدرا

_________ ،(1386).مجموعه آثار جلد 25 (احیای تفکر اسلامی). تهران: انتشارات صدرا.

_________ ،(1387) مجموعه آثار جلد 26 (آشنایی با قرآن). تهران: انتشارات صدرا.

موحد. ضیاء. (1388).درآمدی به منطق جدید. چاپ هشتم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

ناگل، ارنست. جیمز نیومن و آلفرد تارسکی. 1364. برهان گودل و حقیقت و برهان. ترجمه: محمد اردشیر. تهران: نشرمولی.

Augustine. Marcus Aurelius. (2009). The Confessions of St. Augustine. Translated by Henry Chadwick. New York Oxford University Press.

Tarski. Alfred. (1994). Introduction to Logic and to the Methodology of the Deductive Sciences. 4th.ed. by Jan Tarski. New York Oxford University Press.

Hodges, Wilfred, "Model Theory", in: The Stanford Encyclopedia of Philosophy(fall 2011Edition), Edward N. Zalta (ed.) Available at: http: // plato. stanford. edu/ fall(2013(/ entries/ model - theory/

Hodges, Wilfred and Scanlon, Thomas, "First-order Model Theory", in: The Stanford Encyclopedia of Philosophy (fall2013 Edition), Edward NZalta (Ed). Available at: http: // plato. stanford. edu/ archives/ fall2013/ entries/ model theory - fo/

Hodges, Winfried. "Model Theory."Routledge encyclopedia of philosophy (REP). Ed. Edward Craig. 1.0st ed. London: Routledge, 1998. CD Version.