گذار از خلیج ناپیمودنی میان قلمرو طبیعت و قلمرو اخلاق؛ معنا و نحوه‌ی تحقق آن در زیباشناسی کانت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

کانت در نقد اول اصول متافیزیک طبیعت را ترسیم کرد و در نقد دوم اصول متافیزیک اخلاق را. چون این دو نوع اصول از هم متمایز بودند میان طبیعت و اخلاق گسستی پدید آمد که کانت از آن به خلیج یا مغاک تعبیر کرد و تأکید ورزید که ناپیمودنی است یعنی اگر فقط نقدهای اول و دوم را لحاظ کنیم باید به ثنویت یا دوپارگیِ مطلقِ سوبژکتیویته گردن بنهیم. اما در نقد سوم این وظیفه را بر عهده می‌گیرد که امکان گذار میان این دو پاره را تبیین کند و سوژه را به وحدت برساند.
در این مقاله میکوشیم معنای این سخن را که میان طبیعت و اخلاق گذار رخ می‌دهد تبیین کنیم و در وهله‌ی دوم نشان میدهیم که این گذار چگونه رخ میدهد. اما قبل از آن، باید تعابیر استعاری «خلیج» یا «مغاک» را به تعابیر منطقی برگردانیم تا صورت‌بندی مسئله به شکل درست خود درآید. به محض انجام این کار «معنا»ی گذار و چیستی آن روشن میشود. برای ترسیم نحوه‌ی تحقق آن باید مفاهیم زیبا و والا را پیش بکشیم. گذار در امر زیبا در سه پدیده انجام میشود: علاقه عقلی به زیبا، پدیده‌ی نبوغ و نمادبودن زیبا برای اخلاق؛ که هر سر بر اساس غایتمندی صورت طبیعت انجام میشوند. اما در امر والا که بی‌صورت است باید از این غایتمندی فراتر رفت. معلوم خواهد شد که والا از دو جنبه امکان گذار را نمایش میدهد: با پیش آوردن ایده انسانیت و اخلاق و دیگر با بازنمود زیباشناختی قوه عقل که چیزی جز وحدت نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Transition from incalculable abyss between the domain of nature and the domain of freedom; its meaning and realization in Kant's Aesthetics

نویسندگان [English]

  • Abdollah Salarvand 1
  • Ali Akbar Ahmadi Afarmejani 2
1 Philsophy, Theology Faculty of Allameh University, Tehran, Iran
2 Philosophy Department of Allame university
چکیده [English]

In the first Critique, Kant delineated the principles of metaphysics of nature and in the second Critique, those of metaphysics of morality. Since these two kinds of principles were essentially distinguished, there appeared an absolute gap between nature and morality, which Kant called abyss or gulf and emphasized that it is "incalculable". That is, if one considers only the first and the second Critique, one should accept the dualism in the essence of subject. Kant, however, takes over in the third Critique the task of investigating the possibility of transition between the two sections of the dualism.
In this paper, we try first to clarify what it means that a transition occurs between nature and morality and then to show how it occurs. Before that, however, we should transform the metaphorical expression of "gulf" into a logical one in order to get the problem right. Once this is done, the meaning of transition becomes clear. In order to delineate how the transition is realized, we should appeal to concepts of the beautiful and the sublime. The transition in the sphere of the beautiful occurs in three instances: intellectual interest in beautiful, the genius, and being the symbol of morality. It will be clear that the sublime represents the possibility of transition in two respects: by introducing the idea of humanity and morality and by aesthetic representation of reason "as both theoretical and practical" which is nothing but unity of the first and the second part of Kantian philosophy.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kant
  • power of judgment
  • beautiful
  • sublime